Ang Unang Gawain: Pangu at ang Kapanganakan ng Cosmos
Nagsisimula ang kwento ng paglikha sa 混沌 (hùndùn, "primordial chaos") — isang konsepto na mahirap isalin. Hindi katulad ng Griyego khaos, na nagpapahiwatig ng walang laman na kawalan, ang hùndùn ay makapal, siksik, hindi naiba-iba na potensyal. Ang uniberso bago ang paglikha ay hindi walang laman; ito ay masyadong puno, isang sabaw ng lahat na nakatipon sa isang itlog na hugis-masa.
Sa loob ng cosmic egg na ito ay natutulog si 盘古 (Pángǔ), kung kanino ang pangalan ay malamang na nagmula sa pán (isang iginuhit na, sinaunang sisidlan) at gǔ (kagandahang yaman). Itinuro ng mga iskolar tulad ni Anne Birrell, sa kanyang makasaysayang akdang Chinese Mythology: An Introduction (1993), na ang mito ni Pangu ay lumitaw nang medyo huli sa nasusulat na anyo — pangunahing sa mga tekstong tulad ng 三五历纪 (Sānwǔ Lìjì) na iniuugnay kay Xu Zheng ng ikatlong siglo CE — na nagpapahiwatig na ito ay maaaring nabuo mula sa mas matatandang tradisyon ng oral na nauuna sa dinastiyang Han. Ngunit ang pilosopikal na arkitektura nito ay hindi mapapansin na sinauna.
Nang magising si Pangu, siya ay umangat ng isang malaking pang-akit (sinasabi ng ilang bersyon na siya ay nagpush lamang gamit ang kanyang mga kamay). Ang mga magagaan, dalisay na elemento — 阳 (yáng) — ay umangat upang bumuo ng kalangitan. Ang mga mabibigat, maulap na elemento — 阴 (yīn) — ay bumagsak upang bumuo ng lupa. Si Pangu, takot na magtagpo muli ang mga ito, ay tumayo sa pagitan nila at itinulak ang kalangitan pataas. Sa loob ng labingwalong libong taon, siya ay lumaki ng hanggang sampung talampakan bawat araw, na pinanatili ang langit at lupa na magkahiwalay hanggang sa ito'y maging matatag na upang manatiling magkahiwalay.
Kamatayan bilang Paglikha
Ang kasunod nito ay isa sa pinakamagandang talata sa mitolohiya ng mundo. Nang sa wakas ay bumagsak at namatay si Pangu, ang kanyang katawan ay naging mundo:
- Ang kanyang paghinga ay naging hangin at ulap - Ang kanyang tinig ay naging umuugong na kulog - Ang kanyang kaliwang mata ay naging araw; ang kanyang kanang mata, buwan - Ang kanyang apat na mga kamay at torso ay naging apat na pangunahing direksyon at ang limang dakilang bundok - Ang kanyang dugo ay naging mga ilog; ang kanyang mga ugat, mga daan - Ang kanyang mga kalamnan ay naging masaganang lupa - Ang kanyang balbas ay naging mga bituin at ang Milky Way - Ang kanyang balat at katawan ay naging mga bulaklak at punongkahoy - Ang kanyang mga ngipin at buto ay naging metal at bato - Ang kanyang pawis ay naging ulan at hamog - Ang mga kuto sa kanyang katawan — ilang mga kwento ang nagbigay ng detalyadong paliwanag — ay naging mga ninuno ng sangkatauhanMahalaga ang huling puntong ito. Sa ilang kwento, ang mga tao ay halos isang pangwakas na kaisipan, isang byproduct ng banal na biyolohiya kaysa sa isang layuning paglikha. Ito ay labis na kontrasto sa mga tradisyong Abrahamik kung saan ang sangkatauhan ang tahasang korona ng paglikha. Ang mito ni Pangu ay nagpapasok sa mga tao sa loob ng likas na kaayusan sa halip na tawaging higit pa dito — isang pamphlet na pilosopiya na magiging echo sa mga pag-iisip ng Daoist at Confucian sa loob ng maraming milenyo.
Ang kosmolohikal na balangkas na itinatag ni Pangu — ang pangunahing polarity ng yin at yang, ang pag-usbong ng 五行 (wǔxíng, "five elements" o "limang yugto": kahoy, apoy, lupa, metal, tubig) mula sa primordial na pagkakaisa — ay hindi lamang isang mitolohiya. Ito ang operating system kung saan itinayo ang medisina ng Tsino, astrolohiya, feng shui, at klasikal na pilosopiya.
---Nüwa: Ang Ina ng Sangkatauhan
Kung si Pangu ang nagbigay hugis sa mundo, si 女娲 (Nǚwā) ang nagbigay nito ng pinakamahalagang mga naninirahan. Si Nüwa ay isa sa mga pinakamatanda at kumplikadong tauhan sa pantheon ng Tsina — mas matanda sa malamang na pinagmulan ng kasaysayan kaysa kay Pangu, na lumalabas sa mga tekstong tulad ng 山海经 (Shānhǎi Jīng, "Classic of Mountains and Seas") at ang 楚辞 (Chǔcí, "Songs of Chu"), na ang ilang bahagi ng kanilang nilalaman ay nagde-date sa ika-apat na siglo BCE o mas maaga pa.
Karaniwang inilalarawan si Nüwa bilang 人首蛇身 (rén shǒu shé shēn) — isang tauhan na may ulo ng isang babaeng tao at katawan ng isang ahas. Ang kanyang serpin na katawan ay kumokonekta sa primordial na tubig at lupa — ang 坤 (kūn, yin, tumanggap, mundano) na prinsipyo na ginawa itong banal at pambabae.
Sangkatauhan mula sa Dilaw na Lupa
Ang kwento ng paglikha ni Nüwa ng mga tao ay may iba't ibang bersyon, na naglalarawan ng mga siglo ng pagkwento. Sa pinakasikat na kwento, nakarehistro sa 风俗通 (Fēngsú Tōng) ni Ying Shao ng Dinastiyang Silangang Han (25–220 CE), si Nüwa ay naglalakad sa isang mundong may mga ilog, bundok, at kalangitan ngunit kulang sa kasama ng tao. Siya ay kumuha ng 黄土 (huángtǔ, dilaw na lupa) at, na gumagawa gamit ang banal na sining, ay hinuhubog ang unang tao. Sila ay nabuhay kaagad, sumasayaw at umiiyak ng kaligayahan. Masaya ngunit tumatagal, sa huli ay hinahatak niya ang isang lubid sa putik at inihuhulog ang mga patak — ang mga ito ay naging mga karaniwang tao, habang ang mga sinadyang pigura ay naging mga maharlika. (Minsan sa pag-interpret ng mga mas kamakailang Confucian, binabasa ang politikal na lehitimo sa detalyeng ito; mas bagong mga antropologo ng kwento ang kumikilala sa ito bilang isang huling pagkakaiba.)
Si Nüwa rin ang nag-imbento ng 笙簧 (shēnghuáng), isang mouth organ na ginawa mula sa bamboo pipes — marahil ang pinakamagandang mitolohikal na paliwanag para sa anumang pinagmulan ng instrumento ng musika. Siya ang namahala sa kasal, na nakakuha ng titulong 高禖 (Gāo Méi, "High Matchmaker"), bilang diyos ng pag-uugnay ng mga lalaki at babae. Ang institusyon ng kasal mismo, sa sinaunang pagkaunawa ng Tsina, ay dumadaloy mula sa kanyang malikhaing gawa na nagbibigay sa mga tao ng buhay at pag-ibig.
Pagtatama ng Langit
Ang pinaka-dramatikong gawa ni Nüwa ay hindi nasa paglikha kundi sa panahon ng isang sakuna. Sa isang digmaan sa pagitan ng mga banal na kapangyarihan