De Shanhai Jing (山海经 Shānhǎi Jīng) is, naast andere dingen, een overlevingsgids voor plaatsen waar je nooit naartoe moet gaan. Hoe verder je reist van het beschaafde centrum van de oude Chinese wereld, hoe vijandiger het landschap wordt — tot je regio's bereikt waar de omgeving zelf probeert je te doden. Vuurbergen, vergiftigde rivieren, landen van eeuwige duisternis, en gebieden bewaakt door wezens die specifiek bestaan om indringers te voorkomen. De randen van de wereld in de Chinese mythologie zijn niet alleen onbekend. Ze zijn actief vijandig. Gerelateerd lezen: Kunlun Mountain: Waar de Hemel de Aarde Ontmoet in de Chinese Mythologie.
De Vlammenbergen van het Zuiden
De zuidelijke wildernis (大荒南经 Dàhuāng Nán Jīng) wordt gedomineerd door hitte. De Shanhai Jing beschrijft bergen die eeuwig branden — geen vulkanen in de moderne geologische zin, maar hele bergketens die in vlammen zijn gehuld die nooit doven.
De meest bekende is Yanhuoshan (炎火山 Yánhuǒ Shān), de "Brandende Vuurberg." De tekst zegt:
> 南海之外，赤水之西，流沙之东，有兽，左右有首，名曰踢踏
De regio rond deze vuurbergen wordt geregeerd door Zhurong (祝融 Zhùróng), de vuurgod, die een menselijk gezicht heeft en op twee draken rijdt. Zhurong is niet kwaadaardig — hij is een legitieme deity in de hemelse hiërarchie — maar zijn domein is dodelijk voor stervelingen. De hitte alleen al zou je doden lang voordat je de bergen zelf zou bereiken.
Later Chinese literatuur nam dit motief over. De Vlammenbergen (火焰山 Huǒyàn Shān) in "Reis naar het Westen" (西游记 Xīyóu Jì) — waar Sun Wukong (孙悟空 Sūn Wùkōng) de Magische Waaier van de IJzeren Waaier Prinses (铁扇公主 Tiěshàn Gōngzhǔ) moet lenen om de vlammen te doven — zijn rechtstreeks afgeleid van de vuurbergen uit de Shanhai Jing. De echte Vlammenbergen in Turpan, Xinjiang, met hun rode zandstenen toppen die schitteren in de hitte, hebben waarschijnlijk beiden geïnspireerd.
Het Bevroren Noorden
Als het zuiden brandt, bevriest het noorden. De noordelijke wildernis (大荒北经 Dàhuāng Běi Jīng) is een rijk van ijs, duisternis en de dood. De Shanhai Jing beschrijft:
- Buzhou Mountain (不周山 Bùzhōu Shān) — de gebroken pilaar van de hemel, verwoest toen Gonggong (共工 Gònggōng) het in woede ramde. De lucht helt naar het noordwesten door deze schade, wat de reden is waarom (volgens de mythe) Chinese rivieren naar het zuidoosten stromen. - Youdu (幽都 Yōudū) — de "Donkere Hoofdstad," een land van eeuwige nacht dat met de onderwereld wordt geassocieerd. De Chu Ci (楚辞 Chǔcí) beschrijft het als een plek waar de zon nooit komt. - Bevroren zeeën waar het water zo koud is dat zelfs draken er niet kunnen overleven.De associatie van het noorden met de dood en duisternis is diep geworteld in de Chinese cosmologie. Noord staat voor het element water (水 shuǐ), de kleur zwart (黑 hēi), het seizoen winter, en het beschermende beest Xuanwu (玄武 Xuánwǔ) — de Zwarte Schildpad-Slang. In feng shui (风水 fēngshuǐ) is de noordzijde van een gebouw de yin-zijde, geassocieerd met kou en schaduw.
Ruoshui: Het Water Dat Je Niet Kunt Oversteken
Een van de meest creatieve gevaren in de Shanhai Jing is Ruoshui (弱水 Ruòshuǐ) — "Zwak Water." Dit is geen water dat zwak is. Het is water zo dun, zo zonder dichtheid, dat niets erop kan drijven. Geen boot, geen plank hout, zelfs geen ganzenveer (鸿毛不浮 hóngmáo bù fú).
Ruoshui omringt de Kunlun Mountain (昆仑 Kūnlún), en vormt een natuurlijke gracht die voorkomt dat stervelingen het huis van de goden bereiken. De Huainanzi (淮南子 Huáinánzǐ) beschrijft de benadering van Kunlun:
| Barrière | Beschrijving | |---------|-------------| | Ruoshui 弱水 | Water dat geen gewicht kan dragen | | Yanhuoshan 炎火山 | Ring van vuurbergen | | Kaiming Beast 开明兽 | Negentig-koppig wezen bij de poort |Drie lagen van verdediging. Je zou verdrinken in water dat je niet kan dragen, verbranden in bergen van vuur, en dan geconfronteerd worden met een negen-koppig monster — aangenomen dat je de eerste twee somehow overleeft.
Het concept van Ruoshui kwam in de Chinese literaire taal als metafoor. In "Droom van de Rode Kamer" (红楼梦 Hónglóu Mèng) zegt Jia Baoyu "弱水三千，只取一瓢饮" — "Van drie duizend li van Zwak Water, neem ik slechts één schep om te drinken" — wat betekent dat hij slechts één liefde kiest. Een mooie metafoor. Vreselijk daadwerkelijk water.
De Liusha: Levensgevaarlijke Zandwoestijn
De Liusha (流沙 Liúshā) — "Stromend Zand" — verschijnt herhaaldelijk in de Shanhai Jing als een uitgestrekte woestijn die reizigers opslokt. Het wordt beschreven als liggend ten westen van de beschaafde wereld, een barrière tussen China en de mythologische westerse regio's.
De Liusha is vrijwel zeker een gemythologiseerde versie van de echte woestijnen van Centraal-Azië — de Taklamakan (塔克拉玛干 Tǎkèlāmǎgān) en de Gobi. Reizigers op de vroege Zijde van de Zijden rapporteerden zand dat zich als water bewoog, en caravans volledig opslokte. De naam Taklamakan zelf wordt soms vertaald als "je gaat erin en komt er niet meer uit."
In "Reis naar het Westen" is het personage Sha Wujing (沙悟净 Shā Wùjìng) — Zanderig — een rivermonster dat in de Liusha Rivier (流沙河 Liúshā Hé) leeft, een directe verwijzing naar de dodelijke quicksand uit de Shanhai Jing.
Vergiftigde Landen: De Miasma Regio's
De Shanhai Jing beschrijft verschillende regio's waar de lucht zelf toxisch is. De zuidelijke en zuidwestelijke wildernis bevat gebieden van zhangqi (瘴气 zhàngqì) — miasma, een vergiftigde mist die iedereen doodt die het inademt.
Dit is geen pure mythologie. De tropische en subtropische gebieden van Zuid-China waren werkelijk gevaarlijk voor noordelijke Chinese kolonisten vanwege malaria, dengue en andere tropische ziekten. Het concept van zhangqi was de pre-moderne verklaring voor waarom mensen uit het noorden ziek werden en stierven wanneer ze naar het zuiden gingen. Het was echt genoeg dat de Tang-dynastie dichter Han Yu (韩愈 Hán Yù), die naar Chaozhou in Guangdong was verbannen, over de miasma schreef alsof het een doodvonnis was.
De vergiftigde landen in de Shanhai Jing zijn mythologie gebouwd op epidemiologie. Het gevaar was echt; de verklaring was mythologisch.
Bergen Die Bewegen
Sommige van de meest verontrustende passages in de Shanhai Jing beschrijven bergen die niet stabiel zijn. Bepaalde toppen zouden van positie verschuiven, verschijnen en verdwijnen, of actief weigeren beklommen te worden. Mount Buzhou (不周山 Bùzhōu Shān) — "Onvolledige Berg" — is gebroken, gekanteld, fundamenteel verkeerd. Zijn naam betekent letterlijk "niet geheel."
Andere bergen worden bewaakt door wezens die toegang onmogelijk maken:
- Zhongshan (钟山 Zhōng Shān): Bewaakt door een god met een menselijk gezicht en een slangenlichaam die dag en nacht bestuurt door zijn ogen te openen en te sluiten. - Kunlun (昆仑 Kūnlún): Het kaiming-beest (开明兽 kāimíng shòu) met negen menselijk gezichtige hoofden. - Diverse toppen: Bewoond door wezens wiens enkele verschijning droogte, plaag of oorlog veroorzaakt.Waarom de Randen Gevaarlijk Zijn
De gevaarlijke landen van de Shanhai Jing dienen een cosmologisch doel. De Chinese wereldbeeld plaatst de beschaving in het centrum en de chaos aan de randen. Hoe verder van het centrum, hoe gevaarlijker — dit is niet alleen geografie, het is morele filosofie. Beschaving (文明 wénmíng) is orde. De wildernis (荒 huāng) is chaos. De gevaarlijke landen zijn de grens tussen de twee, en ze bestaan om ze gescheiden te houden.
Dit centrum-periferie model heeft de Chinese buitenlandse politiek gedurende millennia beïnvloed. De "barbaarse" volkeren voorbij de grenzen leefden in gevaarlijke, onbeschaafde landen — of dat claimde de mythologie. De vuurbergen en vergiftigde rivieren uit de Shanhai Jing waren niet alleen avonturenverhalen. Ze waren ideologische infrastructuur, die het idee versterkte dat het Chinese vaderland de enige veilige, beschaafde plek in de wereld was.
De randen van de kaart, in elke cultuur, zijn waar de monsters leven. De Shanhai Jing gaf die randen gewoon meer detail dan de meeste — en maakte ze aanzienlijk dodelijker.