Thuyết Vũ Trụ trong Shanhaijing: Cách Người Trung Hoa Cổ Đại Tưởng Tượng Về Vũ Trụ
Trích dẫn: Shanhaijing (山海经) mô tả một vũ trụ với đất vuông, trời tròn, những cột trụ nâng đỡ bầu trời, và một cây thế giới kết nối tất cả các cảnh giới.
---Hình Dạng Của Thế Giới
Thuyết vũ trụ trong Shanhaijing được xây dựng trên nguyên lý "trời tròn đất vuông" (天圆地方, thiên viên địa phương). Trời là một mái vòm ở trên cao. Đất là một mặt phẳng hình vuông nằm bên dưới. Bốn phương là tuyệt đối — đông, tây, nam, bắc là các phương hướng cố định, không thay đổi theo vị trí tương đối. Đọc thêm: Nữ Oa Tạo Người: Tạc Người Từ Đất Vàng.
Mô hình này không đúng theo khoa học hiện đại, nhưng không phải ngớ ngẩn. Nó mô tả chính xác trải nghiệm của con người đối với thế giới — bầu trời thật sự trông như một mái vòm, và mặt đất trông giống như một mặt phẳng. Mô hình chỉ thất bại ở những tầm cỡ mà người xưa không thể quan sát được.
Trục Thế Giới
Ở trung tâm của thế giới đứng Núi Côn Lôn (昆仑山, Côn Luân Sơn) — trục vũ trụ nối liền đất và trời. Côn Lôn sừng sững vô cùng, bao quanh bởi những dòng nước yếu ớt đến mức không thể nâng nổi nổi một chiếc lông vũ, và được canh giữ bởi các sinh vật siêu nhiên.
Côn Lôn giữ vai trò tương tự như núi Olympus trong thần thoại Hy Lạp hay cây Yggdrasil trong thần thoại Bắc Âu — là điểm giao nhau giữa thế giới con người và thế giới thần linh. Mỗi nền văn hóa lớn đều cần có điểm giao nhau như vậy để giải thích cách các vị thần tương tác với con người.
Bốn Biển
Shanhaijing mô tả bốn biển bao quanh đất vuông — Biển Đông, Biển Tây, Biển Nam, và Biển Bắc. Bên ngoài các biển là những vùng đất của các dân tộc lạ và những sinh vật kỳ dị.
Địa lý này phản ánh quan điểm thế giới của người Trung Hoa xưa về các vùng đồng tâm: Trung Quốc ở trung tâm, được bao quanh bởi những vùng đất ngày càng xa lạ và kỳ quái hơn. Càng ra xa trung tâm, thế giới càng trở nên huyền bí.
Các Thiên Thể
Shanhaijing giải thích mặt trời và mặt trăng dựa trên thần thoại thay vì thiên văn học:
Mặt trời mọc từ Thung Lũng Mặt Trời (汤谷, Thang Cốc), nơi có mười mặt trời trú ngụ trên một cây dâu khổng lồ gọi là Phù Tang (扶桑, Phù Tang). Mỗi ngày, một mặt trời cưỡi xe ngựa được kéo bởi những con rồng chạy ngang bầu trời. Truyền thuyết Hậu Nghệ bắn hạ chín mặt trời giải thích vì sao chỉ có một mặt trời xuất hiện mỗi lần.
Mặt trăng là nhà của Hằng Nga (嫦娥, Thường Nga), người đã chạy lên mặt trăng sau khi đánh cắp thuốc trường sinh từ chồng là Hậu Nghệ. Bà sống cùng với một con thỏ ngọc (玉兔, Ngọc Thố) đang giã thuốc trong cối.
Âm Phủ
Bên dưới mặt đất là Âm phủ (地府, Địa Phủ) — một cõi người chết được cai quản bởi bộ máy hành chính của riêng nó. Âm phủ không được mô tả chi tiết trong Shanhaijing, nhưng nó là một phần của hệ thống vũ trụ ba tầng: trời ở trên, đất ở giữa, và âm phủ nằm dưới.
Vũ Trụ Liên Kết
Nguyên lý vũ trụ quan trọng nhất trong Shanhaijing là sự liên kết giữa các thế giới. Trời, đất, và âm phủ không phải là các cõi tách biệt — chúng được kết nối qua núi non, sông ngòi, và các đường dẫn siêu nhiên. Thần linh xuống trần gian. Người phàm có thể lên trời. Người chết cũng có thể đi đến âm phủ và cuối cùng tái sinh trở lại.
Sự liên kết này có nghĩa rằng sự kiện xảy ra ở thế giới này sẽ ảnh hưởng đến thế giới kia. Ví dụ như một trận hạn hán trên mặt đất có thể... (bài viết gốc bị cắt đoạn ở đây).
---Nếu bạn muốn tôi tiếp tục dịch nốt phần còn thiếu hoặc bổ sung thêm, xin cứ nói nhé!